Mrożenie w szkle? Poznaj zasady, by słoik nie pękł!

Mrożenie żywności to doskonały sposób na przedłużenie jej świeżości i ograniczenie marnowania. Coraz częściej sięgamy po szklane pojemniki, które są zdrowszą i bardziej ekologiczną alternatywą dla plastiku. Jednak wiele osób zastanawia się, czy szkło może bezpiecznie przetrwać w zamrażarce. Odpowiedź brzmi: tak, ale z pewnymi zasadami. W tym artykule wyjaśnię, dlaczego szkło czasem pęka i jakich praktyk należy przestrzegać, aby cieszyć się bezpiecznym mrożeniem.

Dlaczego szkło pęka w zamrażarce? Zrozumienie fizyki i szoku termicznego

Zapewne każdy z nas kiedyś doświadczył pęknięcia szklanego słoika w zamrażarce. To frustrujące i często brudzące doświadczenie, które ma jednak swoje proste, fizyczne wyjaśnienie. Głównym winowajcą jest woda i jej niezwykła właściwość.

Większość cieczy kurczy się pod wpływem zimna, ale woda zachowuje się inaczej. Kiedy woda zamarza i przechodzi w stan stały (lód), jej objętość zwiększa się o około 9%. Wyobraź sobie teraz szczelnie zamknięty szklany pojemnik, wypełniony po brzegi zupą, sosem czy sokiem. Gdy płyn zamarza, lód nie ma dokąd się rozszerzyć. Wywiera on wtedy ogromne ciśnienie na ścianki naczynia, które w końcu nie wytrzymują i pękają. To zjawisko jest szczególnie widoczne w przypadku płynów o wysokiej zawartości wody.

Drugim czynnikiem, który może przyczynić się do pęknięcia szkła, jest szok termiczny. Szkło, podobnie jak wiele innych materiałów, rozszerza się i kurczy pod wpływem zmian temperatury. Jeśli włożymy gorące lub nawet ciepłe naczynie do bardzo zimnej zamrażarki, różne części szkła będą się kurczyć w różnym tempie. Powstające w ten sposób naprężenia wewnętrzne mogą być zbyt duże dla struktury szkła, prowadząc do jego pęknięcia. Dlatego tak ważne jest, aby zawsze studzić potrawy przed ich zamrożeniem.

Wybór idealnego szkła do mrożenia

Nie każde szkło jest sobie równe, jeśli chodzi o odporność na niskie temperatury i zmiany termiczne. Moje doświadczenie pokazuje, że świadomy wybór pojemnika to podstawa bezpiecznego mrożenia.

• Szkło hartowane i borokrzemowe: To zdecydowanie najlepszy wybór. Szkło hartowane jest znacznie bardziej odporne na zmiany temperatur i uszkodzenia mechaniczne niż zwykłe szkło. Z kolei szkło borokrzemowe, często nazywane żaroodpornym, charakteryzuje się bardzo niskim współczynnikiem rozszerzalności cieplnej. Oznacza to, że jest wyjątkowo odporne na szok termiczny i bez problemu znosi zarówno mrożenie, jak i późniejsze podgrzewanie. Właśnie takie pojemniki polecam do codziennego użytku.
• Zwykłe szkło: Mowa tu o standardowych słoikach po przetworach czy cienkich szklankach. Są one najbardziej podatne na pęknięcia. Chociaż można w nich mrozić, wymaga to szczególnej ostrożności i ścisłego przestrzegania zasad, o których za chwilę opowiem. Ja osobiście staram się ich unikać do mrożenia płynów.
• Kształt pojemników: Kształt ma znaczenie! Słoiki o prostych, pionowych ściankach są znacznie bezpieczniejsze niż te z przewężeniami, tak zwanymi "ramionami" (np. wiele słoików po dżemach czy musztardzie). W prostych pojemnikach lód może swobodnie przesuwać się ku górze, rozszerzając się. W słoikach z ramionami, rozszerzający się lód napiera na przewężenie, co niemal gwarantuje pęknięcie.
• Oznaczenia producentów: Zawsze zwracaj uwagę na piktogramy na dnie pojemników. Symbol płatka śniegu zazwyczaj oznacza, że naczynie jest bezpieczne do użytku w zamrażarce. Jeśli nie masz pewności, lepiej poszukać innego pojemnika lub zachować podwójną ostrożność.

Bezpieczne mrożenie w szkle: praktyczne zasady krok po kroku

Aby uniknąć nieprzyjemnych niespodzianek, warto wdrożyć kilka prostych, ale skutecznych zasad. Dzięki nim mrożenie w szkle stanie się rutyną, a nie powodem do obaw.

1. Zostaw wolne miejsce: To absolutna podstawa! Nigdy, przenigdy nie napełniaj pojemnika po sam brzeg. Należy zostawić co najmniej 2-3 cm wolnej przestrzeni od góry, co odpowiada około 10-15% objętości pojemnika. Ta przestrzeń jest niezbędna, aby lód miał miejsce na swobodne rozszerzenie się. W przypadku słoików z przewężeniami ("ramionami"), poziom płynu musi znajdować się zawsze poniżej najszerszego punktu, czyli poniżej tych ramion.

2. Studzenie potraw przed zamrożeniem: Jak już wspomniałem, szok termiczny to wróg szkła. Zawsze studź potrawy. Najpierw pozwól im ostygnąć do temperatury pokojowej, a następnie, jeśli masz czas, schłodź je dodatkowo w lodówce przez kilka godzin. Dopiero wtedy, gdy są naprawdę zimne, możesz bezpiecznie włożyć je do zamrażarki.

3. Nie zakręcaj szczelnie od razu: W początkowej fazie mrożenia, kiedy płyn zamarza i rozszerza się, warto pozostawić pokrywkę lekko poluzowaną. Pozwoli to na ujście ewentualnego nadmiaru powietrza i ułatwi proces rozszerzania. Dopiero gdy zawartość całkowicie zamarznie i stwardnieje, możesz bezpiecznie dokręcić pokrywkę.

4. Powolne rozmrażanie: Tak jak nagłe schładzanie jest ryzykowne, tak samo nagłe ogrzewanie zamrożonego szkła. Aby uniknąć pęknięcia podczas rozmrażania, zawsze przenoś szklany pojemnik z zamrażarki do lodówki na kilkanaście godzin. Pozwoli to na stopniowe i bezpieczne rozmrożenie. Unikaj wkładania zamrożonego szkła bezpośrednio do gorącej wody lub kuchenki mikrofalowej, chyba że masz pewność, że pojemnik jest do tego przeznaczony (np. wysokiej jakości szkło borokrzemowe).

Przeczytaj również: Jak umyć zamrażarkę? Domowe sposoby i triki na czystość!

Unikaj tych błędów: najczęstsze pułapki podczas mrożenia w szkle

Choć zasady są proste, łatwo o błędy, które mogą kosztować nas zniszczony pojemnik i zmarnowaną żywność. Oto najczęstsze pułapki, na które warto uważać:

• Napełnianie pojemników po brzegi: To błąd numer jeden i niemal gwarancja pęknięcia. Zawsze pamiętaj o pozostawieniu wolnej przestrzeni na rozszerzający się lód. Brak tej przestrzeni to przepis na katastrofę.

• Mrożenie napojów gazowanych w szklanych butelkach: To szczególnie ryzykowne. Połączenie rozszerzającego się lodu z ciśnieniem gazu w napoju to niemal pewna droga do eksplozji butelki. Zdecydowanie odradzam takie praktyki.

• Wkładanie gorących słoików do zamrażarki: Jak już kilkukrotnie podkreślałem, szok termiczny jest bardzo niebezpieczny dla szkła. Zawsze studź potrawy przed zamrożeniem, najpierw do temperatury pokojowej, a następnie w lodówce.